Di Tích Cầu Quay Mỹ Tho & Vết Tích Ga Xe Lửa Đông Dương 1885

Tổ hợp di sản kỹ nghệ đô thị bên ngã ba sông Bảo Định và bờ sông Tiền thuộc Phường Mỹ Tho, nơi ghi dấu tuyến đường sắt Sài Gòn – Mỹ Tho dài 70,9 km khánh thành ngày 20/7/1885 (tuyến hỏa xa đầu tiên của toàn cõi Đông Dương) cùng cây Cầu Quay bằng thép do hãng Eiffel chế tạo năm 1890 có nhịp giữa xoay 90 độ cho ghe bầu qua lại.

Ngày 20 tháng 7 năm 1885, chuyến tàu lửa đầu tiên xuất phát từ Sài Gòn đã chính thức lăn bánh về Ga Mỹ Tho bên bờ sông Tiền, khai sinh tuyến hỏa xa đầu tiên của Việt Nam và toàn bán đảo Đông Dương với tổng chiều dài 70,9 km. Ga Mỹ Tho xưa nằm ngay sát bến sông Tiền (khu vực Công viên Lạc Hồng và đường 30/4 ngày nay) để kết nối trực tiếp giữa đường sắt và hệ thống tàu thủy lục tỉnh của hãng Messageries Fluviales. Nhằm phục vụ giao thông nối khu phố chợ trung tâm với vùng Chợ Cũ qua sông Bảo Định mà không cản trở ghe thuyền buôn lúa gạo, năm 1890 chính quyền thuộc địa đã đặt hãng Eiffel (Pháp) thiết kế và lắp dựng cây Cầu Quay bằng giàn thép tán đinh ri-vê nối đường Thủ Khoa Huân với đường Đinh Bộ Lĩnh. Cấu trúc Cầu Quay nguyên thủy là một kỳ công cơ khí cuối thế kỷ XIX: nhịp chính ở giữa đặt trên trụ đá tròn giữa dòng sông Bảo Định, vận hành bằng hệ thống bánh răng quay tay để xoay ngang một góc 90 độ hoặc nâng mở vào những khung giờ cố định mỗi ngày cho ghe bầu cột buồm cao lưu thông. Trong khi đó, nhà ga xe lửa Mỹ Tho sở hữu kiến trúc mái vòm sắt kết hợp tường gạch kiểu Pháp, hoạt động liên tục suốt 73 năm (1885–1958) trước khi ngưng vận hành. Đến năm 1993, do nhu cầu tải trọng giao thông đô thị, Cầu Quay được xây dựng lại bằng bê tông cốt thép vĩnh cửu nhưng vẫn giữ nguyên tên gọi lịch sử trong tâm thức người dân. Ngày nay, dạo bộ từ khu vực dấu tích Ga xe lửa cũ dọc bờ kè Lạc Hồng sang nhịp Cầu Quay bắc qua sông Bảo Định vào buổi hoàng hôn, du khách có thể chiêm ngưỡng cảnh sắc giao thoa giữa dòng sông Tiền mênh mông và con kênh đào Bảo Định lịch sử năm 1705, lắng nghe tiếng còi tàu thủy vọng lại như âm vang của thời kỳ Mỹ Tho Đại Phố hoàng kim.