Danh Nhân & Ký Ức Văn Hóa Mỹ Tho

Nguyễn Hữu Huân sinh năm Canh Dần (1830) tại làng Tịnh Hà, tổng Định Bảo (nay thuộc xã Mỹ Tịnh An, huyện Chợ Gạo, Tiền Giang). Năm Nhâm Tý 1852, ông đỗ đầu khoa thi Hương (Thủ khoa) tại trường thi Gia Định. Khi thực dân Pháp đánh chiếm Định Tường năm 1861, ông từ bỏ quan trường, ba lần phất cờ chiêu mộ nghĩa quân khởi nghĩa kháng Pháp oanh liệt khắp vùng Tân An, Mỹ Tho. Ông tuẫn tiết ngày 19 tháng 5 năm 1875 bên bờ rạch Bảo Định.

Sinh năm 1921 trong một gia đình bốn đời nhạc sĩ tài tử tại làng Đông Hòa Hiệp / Vĩnh Kim (Tiền Giang), ông theo học trung học tại Collège de Mytho (nay là Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu bên bờ hồ Giếng Nước Lớn). Ông sang Pháp năm 1949, tốt nghiệp thủ khoa và bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ Âm nhạc học tại Đại học Sorbonne (Paris) năm 1958. Ông dành trọn cuộc đời nghiên cứu, truyền bá và tôn vinh Đờn ca tài tử Nam Bộ và âm nhạc truyền thống Việt Nam ra khắp thế giới, là Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học, Nghệ thuật và Văn chương châu Âu, thành viên danh dự Hội đồng Quốc tế Âm nhạc UNESCO.

Nguyễn Tri Khương sinh năm 1890 tại Mỹ Tho, là chú ruột của GS. Trần Văn Khê. Ông tinh thông cả nhạc cổ truyền lẫn nhạc phương Tây. Năm 1917, ông sáng tác bản nhạc 'Ai làm nên' ghi dấu bước mở đầu của tân nhạc Việt Nam. Đặc biệt năm 1924, ông soạn vở cải lương kinh điển 'Giọt máu chung tình' (hay 'Võ Đông Sơ - Bạch Thu Hà') cho gánh hát Đồng Nữ Ban chấn động dư luận, trở thành khuôn mẫu nghệ thuật bất hủ của nền sân khấu cải lương Nam Bộ.

Nghệ nhân Nguyễn Tống Triều (thường gọi là Tư Triều) sinh tại làng Điều Hòa, tổng Thuận Trị, tỉnh Định Tường (nay thuộc Phường Mỹ Tho). Ông sở hữu ngón đờn kìm điêu luyện bậc thầy, nổi danh khắp Lục tỉnh Nam Kỳ. Năm 1906, ông thành lập Ban nhạc tài tử Mỹ Tho đại diện xứ Nam Kỳ sang Pháp biểu diễn tại Hội chợ Thuộc địa Marseille (Exposition Coloniale de Marseille 1906), đưa âm sắc đờn ca tài tử Việt Nam vang danh trên đất châu Âu lần đầu tiên trong lịch sử.

Châu Văn Tú (thường gọi Thầy Năm Tú) là một điền chủ tiến bộ, đam mê văn nghệ tại Mỹ Tho. Năm 1918, ông đứng ra mua lại toàn bộ gánh xiếc André Thận, thuê soạn giả Trương Duy Toản viết tuồng và thành lập gánh cải lương Thầy Năm Tú. Cùng năm đó, ông khánh thành rạp hát Tây kiên cố tại đường Trưng Trắc (Mỹ Tho), công diễn vở cải lương trọn vẹn đầu tiên 'Kim Vân Kiều', mở ra kỷ nguyên rực rỡ của sân khấu nghệ thuật cải lương Nam Bộ.

Lê Công Phước (biệt danh George Phước hay Bạch Công Tử) sinh năm 1895 tại làng Điều Hòa (Mỹ Tho), là con trai của Đốc phủ sứ Lê Công Sủng. Sau khi du học Pháp trở về, ông xây dựng ngôi biệt thự tráng lệ kiểu Pháp pha trộn Á Đông vào năm 1925-1926 tại số 62 Đinh Bộ Lĩnh. Với niềm đam mê sân khấu cháy bỏng, năm 1926 ông cùng nghệ sĩ Phùng Há thành lập gánh hát Huỳnh Kỳ, đầu tư thuyền rồng sơn son thếp vàng lưu diễn dọc sông Tiền, đưa cải lương tuồng tích đạt đến đỉnh cao lộng lẫy.

Sinh năm 1906 tại cù lao Chợ Mới (An Giang), ông theo học trung học và trưởng thành từ mái trường Collège de Mytho (nay là Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu bên bờ Giếng Nước Lớn). Sau đó, ông sang Pháp tu nghiệp và đỗ Bác sĩ Y khoa tại Đại học Paris năm 1932. Về nước, ông tham gia kháng chiến cứu quốc, giữ trọng trách Viện trưởng Viện Vi trùng học Nam Bộ, rồi Bộ trưởng Bộ Y tế nước VNDCCH (1969–1974). Ông là người có công lao to lớn đặt nền móng kết hợp y học hiện đại với y học cổ truyền dân tộc.

Linh mục Lucien Régnier (tên tiếng Việt thường gọi là Cha Gẫm), thuộc Hội Thừa sai Hải ngoại Paris (MEP), được bổ nhiệm làm Chánh xứ họ đạo Mỹ Tho vào năm 1904. Ngày 11/8/1906, ngài đặt viên đá đầu tiên khởi công xây dựng ngôi Nhà thờ Chánh tòa Mỹ Tho đồ sộ trên đường Hùng Vương theo đồ án kiến trúc Hy Lạp - La Mã Gothic kiên cố. Nhà thờ hoàn thành và khánh thành trọng thể vào ngày Chúa Nhật lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm 08/12/1910, tồn tại sừng sững hơn một thế kỷ qua giữa trung tâm thành phố.